(26/27 – ਅਕਤੂਬਰ – 2026)
1. ਦਿੱਲੀ-ਮੇਰਠ ‘ਨਮੋ ਭਾਰਤ’ ਕੋਰੀਡੋਰ ਨੇ UMI 2026 ਵਿੱਚ ‘ਸਰਵੋਤਮ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ’ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ-
• ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 19ਵੀਂ ‘ਅਰਬਨ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਇੰਡੀਆ’ (UMI) ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋ 2026 ਵਿੱਚ, ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਪੀਟਲ ਰੀਜਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ’ (NCRTC) ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ-ਮੇਰਠ ‘ਨਮੋ ਭਾਰਤ’ ਕੋਰੀਡੋਰ ਲਈ ‘ਸਰਵੋਤਮ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ’ ਵਾਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਵਜੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ‘ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ’ (Best Exhibitor) ਹੋਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਇਸ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (NCR) ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੰਪਰਕ (integrated connectivity) ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
‘ਅਰਬਨ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਇੰਡੀਆ’ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀ ਹੈ?
• ‘ਅਰਬਨ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਇੰਡੀਆ’ (UMI) ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ‘ਆਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ’ (MoHUA) ਦੁਆਰਾ ‘ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਰਬਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ (ਇੰਡੀਆ)’ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਇਹ 19ਵੀਂ ਕਾਨਫਰੰਸ 23-24 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ “ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣਯੋਗਤਾ” (Urban Accessibility and Liveability in Digital Age) ਸੀ।
2. ਸਿਆਂਗ ਅੱਪਰ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ: ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮੈਗਾ-ਡੈਮ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ-
• ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਸਿਆਂਗ ਅੱਪਰ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ’ (SUMP) ਨਾਮਕ 11,200 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਬਹੁ-ਉਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੀਨ ‘ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ’ (ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸਾ) ‘ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ‘ਆਦਿ’ (Adi) ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
‘ਸਿਆਂਗ ਅੱਪਰ ਮਲਟੀਪਰਪ • ਸਿਆਂਗ ਅੱਪਰ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (SUMP) ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ (ਜਲ-ਬਿਜਲੀ) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਗੈਂਗ (Uggeng) ਅਤੇ ਡਾਈਟ ਡਾਈਮ (Dite Dime) ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
• ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਡਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (NHPC), ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ‘ਪ੍ਰੀ-ਫੀਜ਼ੀਬਿਲਟੀ’ (ਸੰਭਾਵਨਾ-ਪੂਰਵ) ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ।
• ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ: ਸਿਆਂਗ ਅੱਪਰ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
• ਸੰਖੇਪ ਨਾਮ: SUMP
• ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਮਰੱਥਾ: ‘ਡਾਈਟ ਡਾਈਮ’ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਈ ਲਗਭਗ 11,200 ਮੈਗਾਵਾਟ (MW)
• ਰਾਜ: ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਏਜੰਸੀ: NHPC
• ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼: ਜਲ-ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ
• ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ‘ਪ੍ਰੀ-ਫੀਜ਼ੀਬਿਲਟੀ’ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ: ਸਥਾਨਕ ‘ਆਦਿ’ (Adi) ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ।
3. ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ‘ਫਲੈਕਸ-ਫਿਊਲ’ (flex-fuel) ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ E100 ਈਥਾਨੌਲ ਬਾਲਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ-
• ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoRTH) ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ E100 ਈਥਾਨੌਲ ਬਾਲਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ E100 ਈਥਾਨੌਲ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (crude oil) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੋਧ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ E100 ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
E100 ਈਥਾਨੌਲ ਬਾਲਣ ਕੀ ਹੈ?
• E100 ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਾਲਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਥਾਨੌਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਕੋਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਰ “E” ਦਾ ਅਰਥ ਈਥਾਨੌਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਕ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ (ਆਇਤਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਈਂਧਨ (biofuel) ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ।
4. ਚੱਕਰਵਾਤ ‘ਅਰਨਬ’ (Arnab) ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਸਨੇ ਰੱਖਿਆ? ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-
• ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚੱਕਰਵਾਤ ‘ਅਰਨਬ’ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗਰਮਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ (tropical cyclones) ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਖੇਤਰੀ ਚੱਕਰਵਾਤ ਨਾਮਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (WMO) ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਮਿਸ਼ਨ (UN ESCAP) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੀ ਹੈ।
ਚੱਕਰਵਾਤ ‘ਅਰਨਬ’ – ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ?
• ਗਰਮਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤ ਲਈ ‘ਅਰਨਬ’ ਨਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਗਰਮਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ WMO/ESCAP ਪੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੱਕਰਵਾਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ‘ਰੀਜਨਲ ਸਪੈਸ਼ਲਾਈਜ਼ਡ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀਕਲ ਸੈਂਟਰ’ (IMD ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਉਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਇਹ ਨਾਮ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਿੱਧਰ ਉਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏਗਾ (landfall ਕਰੇਗਾ)। . ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਚੱਕਰਵਾਤ (cyclone) ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
‘ਅਰਨਬ’ (Arnab) ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ
• ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਅਰਨਬ’ (Arnab) ਦਾ ਅਰਥ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• IMD (ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਚੱਕਰਵਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ “ਓਰਨਬ” (Ornab) ਹੈ।
5. ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ (Ballon d’Or) 2026: ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ –
• 2025-2026 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ‘ਲੰਡਨ ਪੈਲੇਡੀਅਮ’ (London Palladium) ਵਿਖੇ 70ਵੇਂ ‘ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ’ (Ballon d’Or) ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੇਅਰਨ ਮਿਊਨਿਖ (Bayern Munich) ਦੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਹੈਰੀ ਕੇਨ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ‘ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ’ ਜਿੱਤਿਆ; ਉਹ ਕਾਇਲੀਅਨ ਐਮਬਾਪੇ ਅਤੇ ਲਾਮੀਨ ਯਾਮਾਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪੇਨ ਦੀ ਐਲੇਕਸੀਆ ਪੁਟੇਲਾਸ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ‘ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ’ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1956 ਵਿੱਚ ‘ਫਰਾਂਸ ਫੁੱਟਬਾਲ’ (France Football) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ‘ਫਰਾਂਸ ਫੁੱਟਬਾਲ’ ਅਤੇ ‘ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ’ (UEFA) ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਬੈਲਨ ਡੀ ਓਰ’ (Ballon d’Or) ਪੁਰਸਕਾਰ ਕੀ ਹੈ?
• ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1956 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਸਾਲੇ ‘ਫਰਾਂਸ ਫੁੱਟਬਾਲ’ (France Football) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 1956 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਖੇਡ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਬਹੁ-ਚੋਣਵੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ (MCQ Quiz)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1. ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ’ (Operation Trident) — ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ — ਕਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ?
a) ਅਸਾਮ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ
b) ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਅਸਾਮ
c) ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੇਘਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ
d) ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2. ‘ਬਾਂਗਕਾ ਆਈਲੈਂਡ’ (Bangka Island) — ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਂਗਕਾ ਸਲੋ ਲੋਰਿਸ’ (Bangka slow loris) ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਦੀ ਮੁੜ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ — ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ?
a) ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ
b) ਚੀਨ
c) ਮਲੇਸ਼ੀਆ
d) ਜਾਪਾਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3. ‘ਨਾਗਾਸਤ੍ਰ-2’ (Nagastra-2), ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ?
a) ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
b) ਸਵਦੇਸ਼ੀ ‘ਲੋਇਟਰਿੰਗ ਮਿਊਨੀਸ਼ਨ’ (loitering munition – ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੰਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ)
c) ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪਣਡੁੱਬੀ
d) ਮੁੱਖ ਜੰਗੀ ਟੈਂਕ (Main battle tank)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4. ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ’ (Operation Trident) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ:
• ਇਹ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਊਰੋ (NCB) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਏਜੰਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ (ED) ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
• ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਤੀ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।
• ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ, 2029 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ਾ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ/ਕਿਹੜੇ ਸਹੀ ਹੈ/ਹਨ?
a) ਸਿਰਫ਼ 1 ਅਤੇ 2
b) ਸਿਰਫ਼ 1 ਅਤੇ 3
c) ਸਿਰਫ਼ 2 ਅਤੇ 3
d) 1, 2 ਅਤੇ 3
ਵਿਆਖਿਆ-
• ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ: ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ’ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 38 ਬਹੁ-ਏਜੰਸੀ ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਾਮ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 38 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ NCB • ਕਥਨ 2 ਗਲਤ ਹੈ: ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ’ (Operation Trident) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ—ਜੋ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਾਰੇ ‘ਵਿਜ਼ਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼’ (2026–2029) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਤੀ (seizure) ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ (financial disruption) ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ‘ਹਵਾਲਾ’ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 1,424 ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ 17.82 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਕੁਰਕ (attach) ਕੀਤੀ ਗਈ।
• ਕਥਨ 3 ਸਹੀ ਹੈ: ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਟੀਚਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 31 ਦਸੰਬਰ, 2029 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ-ਸਬੰਧਤ ਹਵਾਲਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5. ‘ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਐਕਟ’ (Representation of the People Act – RPA), 1951 ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ:
• ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 327 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਚਾਲਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੰਤਰ, ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਚੋਣ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਚੋਣ ਪਟੀਸ਼ਨ’ (election petition) ਸਿੱਧੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ 45 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਸਹੀ ਹਨ?
a) ਸਿਰਫ਼ 1 ਅਤੇ 2
b) ਸਿਰਫ਼ 2
c) ਸਿਰਫ਼ 2 ਅਤੇ 3
d) 1, 2, ਅਤੇ 3
ਵਿਆਖਿਆ-
• ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ: ‘ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਐਕਟ, 1951’ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 327 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
• ਕਥਨ 2 ਸਹੀ ਹੈ: 1951 ਦਾ ਇਹ ਐਕਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਚਾਲਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਧਾਰਾ 29A ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਜਦਕਿ 1950 ਦਾ ਐਕਟ ਚੋਣ ਸੂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ)।
• ਕਥਨ 3 ਗਲਤ ਹੈ: ‘ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਐਕਟ, 1951’ (Representation of the People Act, 1951) ਦੀ ਧਾਰਾ 80-A ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸੰਸਦ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚੋਣ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ/original jurisdiction ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ), ਨਾ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਕੋਲ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ 45 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।